Galicia vs. Galiza

O presente artigo foi publicado no blog o 21 de novembro de 2012. Dado o seu contido, considerei apropiado traducilo ao galego.
Para leer la versión en castellano, haga clic aquí.

Hai unhas semanas, paseando polo centro de Vigo topeime cunha pintada en galego que rezaba "29M FOLGA XERAL" alentando a seguir a folga xeral que tivo lugar o pasado 29 de marzo no que ata agora vén sendo España. A cousa non tería sido máis que unha anécdota pouco memorable se non fóra porque esa mesma mañá, e a poucas rúas de distancia de onde se encontraba o anterior grafiti, puiden ler outro escrito de similar contido pero visualmente moi distinto: "29 MARÇO GREVE GERAL". O idioma utilizado era de novo o galego, pero nesta ocasión na súa versión reintegracionista, é dicir, seguindo a norma ortográfica portuguesa e tomando vocábulos propios daquela fala. Foi chegado a este punto cando me deu por cavilar acerca desta especie de "limbo ortográfico", se se me permite tal expresión, no que se encontra o galego na actualidade a falta do quórum necesario sobre a súa ortografía: por unha parte, sitúanse os illacionistas (ou autonomistas), que avogan por unha lingua galaica como entidade independente dentro da familia de idiomas neolatinos; e por outra, os reintegracionistas (e os lusistas), que consideran o galego unha variante máis do diasistema lusófono, xunto ao portugués e o brasileiro.

Carteis informativos sobre a folga do 29 de marzo escritos segundo
a norma illacionista (arriba) e a reintegracionista (abaixo)

A teor dos acontecementos, parece que a corrente arredista é hoxe en día a imperante en cuestións de ortografía galega, dadp que as normas "oficiais" da Real Academia Galega, en contraposición ás da Associaçom Galega da Língua, se enmarcan en gran parte dentro da devandita corrente e, por exemplo, inclúen, para horror dos reintegracionistas e lusistas máis acérrimos, grafías en principio tan pouco galegas como a -ñ- ou a -ll-, en lugar dos seus equivalentes máis enxebres -nh- e -lh-, respectivamente. A pesar diso, nos últimos anos intentouse achegar posturas entre ambos os dous movementos e pasaron á oficialidade ortográfica grafías que anteriormente estaban totalmente proscritas, grazas a unha reforma (de mínimos, segundo a maioría de reintegracionistas e lusistas) aprobada en 2003 e coñecida no ámbito galego como a "reforma dá concordia". Por exemplo, dende entón, entre outras variacións e aceptacións, a denominación histórica "Galiza", preferida polos sectores nacionalistas, pasou a ser válida xunto á xa oficial "Galicia".

Son moitos os que pensan, non obstante, que o galego oficial propugnado tanto pola RAG coma pola Xunta non é máis que un mero castrapo ou idioma influenciado en demasía polo castelán, froito dos séculos de diglosia e de supeditación lingüística. Quizais sexa precisamente esta situación endémica de diglosia o motivo polo cal, durante as miñas varias visitas a Galicia, percibise que o galego é relegado, na maioría de ocasións por decisión dos seus propios falantes, ao ámbito privado e familiar, sendo o castelán o que ocupa maiores cotas de oficialidade tanto no social coma no político. Claro está que estou a falar dende a máis absoluta subxectividade, aínda que moito me temo que aquilo de que “o galego non vale de Galicia para fóra" aínda pervive entre moitos galegos que menosprezan o seu idioma, descoñecedores seguramente da tradición cultural que os une ao resto de pobos lusófonos.

Sexa como for, e non obstante a oficialidade do ilacionismo, a corrente reintegracionista estivo sempre latente en gran parte do imaxinario colectivo galego contemporáneo, independentemente da ideoloxía política de cada cal, e por moito que na actualidade o devandito movemento se asocie á esquerda nacionalista e/ou independentista. Castelao, un dos pais do nacionalismo galego, dixo en 1942 que "o galego é un idioma extenso e útil porque- con pequenas variantes- fala-se no Brasil, em Portugal e nas colónias portuguesas". Sorprendentemente, nas antípodas ideolóxicas de Castelao, Manuel Fraga, presidente da Xunta de Galicia dende 1990 ata 2005, recoñeceu en 1995 durante un consello do goberno galego que "eu parto da base de que galego, portugués e brasileiro é todo a mesma cousa". Sobran traducións e reinterpretacións. Así pois, visto o consenso político que parece haber ao respecto, por que o reintegracionismo non triunfou ata agora na sociedade galega? A resposta é unha incógnita; quizais todo responda a intereses de cariz político. Quizais, vaian saber vostedes, todo se deba á galaica retranca, que fai do galego ante as adversidades un ser ambiguo e, sobre todo, pragmático, á espera de tempos mellores. Por iso, ante a pregunta de se son o galego e o portugués o mesmo idioma, con toda seguridade máis dun galego responderá simple e chairamente: "depende..."